Uniono por la Linguo Internaciona Ido (ULI)

IDO • Linguo Internaciona • Universala • Neutra • Facila
Nederlands English Deutsch Français Plusa lingui

WikiNovaVorti1988


Vu esas la esma
vizitanto di ca ret-situo

ULI Situi

Diversa texti

Plusa Situi

Idofonduri

Wiki interna

modifikez flanko-bendo

WikiNovaVorti1988

Lexiko di Nova Vorti

adoptita depos 1922

kompilita da Camiel De Cock

ligilo* http://interlanguages.net/nova.html

This page will contain the Lexiko di Nova Vorti (Dictionary of New Words) by Camiel de Cock, 1988. At present it is under construction.

The abbreviations used are: D German (Deutsch), E English, F French, I Italian, S Spanish, R Rusa. Where possible the year of official adoption is indicated. Comments not present in the published book are in square brackets [ ].

INTRODUKTO

De multa yari ja l'Idistaro bezonas listo di la nova radiki adoptita depos l'edito di la «Ido-English Dictionary» da L. H. Dyer en 1924.
Pri la periodo til 1937 ni posedas la Raporto da J. Roze, di qua l'unesma parto konsistas ek 66 pagini.
Ma pri la periodo pos 1937 on mustas serchar la nova vorti en diversa revui, kelkafoye desfacile obtenebla.
Pro ta motivi e segun la deziri expresita dum plura konferi, ni probis kompilar lexiko di ta nova radiki, admisita en unesma periodo da l'Akademio, e, pos la ceso di la Akademiala labori, da la Direktanta Komitato.
Lo esis posibla nur danke a la helpo e l'incito da plura Samideani. Me dankas specale Roberto Castelló, Henry Jacob, Andreas Juste, Clara Kreis-Schneeberger, Tom Lang e D-ro P. Meylan.
Me konfesas, ke la verko esas nek kompleta, nek perfekta, e me volunte recevos remarki e sugesti por eventuala adjunti ed ameliori.
Me intencas pos kelka yari editar lexiko plu kompleta qua, ni darfas esperar lo, kontenos multa plusa nova vorti.
A ti, qui voluntos kunlaborar, me expresas ja de nun mea gratitudo.
Camiel de Cock.

EXPLIKI

Ni esforcis kompilar en nia verko listo de la vorti admisita depos l'ecelanta vortaro da L. H. Dyer «Ido-English Dictionary». Ta libro imprimesis en yaro 1924, ma pro la tempo necesa por la preparo dil edito, ol kontenas nur la vorti admisita til la yaro 1922.
Depos ta yari nova radiki admisesis segun ritmo diversa segun la periodi.
Ma multa ek li esas pure ciencala; poka Idisti havos okaziono mem unfoye dum sua vivo uzar exemple: «acefalokisto, asklepiado, fototropismo» e tale plus.
Konseque ni kompilis du listi.
La «Listo A» kontenas la vorti uzebla en la vivo omnadia, por korespondo, konferi, artikli e generala literaturo. Kande lo esas posibla ni mencionas la yaro dil acepto, la defino redaktita lore e la tradukuro ad en:

  • D Germana
  • E Angla
  • F Franca
  • I Italiana
  • S Hispana
  • R Rusa

Ni regretas, ke ni ne povas adjuntar tradukuro ad en la Rusa linguo. Ni esperas obtenar por lo, la helpo di kelka Ruslingua kunlaboranti. Ultre lo tamen oportos solvar la problemo dil alfabeto. Rusa vorti skribita per latina literi aspektas stranja e kelkafoye mem shokiva. La latina literi ne suficas ya por transskribar korekte multa soni di la Rusa linguo, qua uzas la bela e kompleta alfabeto Kirila.
La «Listo B» kontenas quaze nur ciencala vorti e por multa kazi ni nur savas, ke li adoptesis, ma, til nun, ni konocas nek la dato dil admiso, nek la defino. Li restos en ta listo til ke ni havos la necesa dokumentizo.
Ultree ni havas la intenco kompliar ula triesma parto, la «Listo C», qua kontenas radiki e vorti propozita precipue da Talmey e kompilita da Roze en lua raporto od anke la vorti uzita depos 1922 dal idista skripteri.
On devos decidar kad oportos (e kad esos posibla) asemblar ta tri listi, ed anke la vorti qui adjuntesos dum la venonta yari, por editar libro, qua esos «Suplemento di la Vortaro da Dyer».

IdoYaroKlarigoGermanaAnglaFrancaItalianaHispanaRusaRusa (Transl.)
-ab-1947verbal infixo qua indikas, che verbo, la anteeso kompare a tempo-punto di epoko pasinta o futura. [See Changes in Ido for fuller explanation / Videz ica ligo por plu plena expliko.]
abaniko1926manu-ventizilo por agitar l'aero ye freshigo: en sudala landi l'abaniko uzesas frequeFächer, Wedelfanéventailventaglio, rostaabanicoвеерNA
abiso1926granda profundajo submara [Oportas remarkar, ke anke existas formo abismo, plu frue adoptita, ma la difero inter la senci di la du vorti ne es klara.]TiefseeabgrundabyssabysseabissoabismoпропастьNA
abstrakta1947qua indikas qualeso en su ipsa, sen realeso: blankeso, boneso, vakueso, esas abstrakta idei e vorti [Notez: ica formo remplasas la original formo abstraktita, de verbo abstraktar, anke nun supresita (vid. abstraktigar sube)]abstraktabstractabstraitastrattoabstractoабстрактныйNA
abstraktigar1947igar abstrakta, on povas abstraktigar ula principo de ul eventoabstrahieren, in Gedanken absondern, absehento abstractabstraireastrarreabstraer, hacer abstracciónабстрагироватьabstragirovat'
acetono1925liquido qua formacas su kande on distilas acetatoAzetonacetoneacétoneacetoneacetonaацетонacyeton
aerografo1929ciencisto pri l'aerografioAerographaerographeraérographeaerografoaerógrafoаэрограф
afanono1929intruzachemoZudringlicherbusybodybrouillon, fâcheux, officieux, ardélionaffanone, faccendone, armeggione, factotum, faccendiereentremetidoхлопотунkhlopotun
agar-agaro1926gelatino extraktita de «Gracilaria lichenoïdes», same de diversa algiAgar-Agar, chinesische Gelatineagar-agar, Ceylon mossagar-agaragar-agaragar-agarАгар-агар, Цейлон МоссAgar-agar, Cyeylon Moss
agnostika1929 agnostischagnostic, agnosticismagnostiqueagnosticoagnóstico, anke agnostikismoагностический
-ajo1925sufixo qua indikas: 1. Kozo facita ek ula materio, o qua posedas ta o ca karaktero (ex.: lanajo, kotonajo, bonajo, bitrajo)- 2. (per extenso di la senco) Ago, parolo, procedo di ... (amikalajo, pueralajo) - 3. (kun verbo transitiva) Indikas la objekto pasiva di la ago (cakaze, lu equivalas «-ata»)(ex.: manjajo: karno, pano, legumi; vidajo: kozo vidata) - 4. (kun verbo mixita) -ajo = a(ta)jo (ex. chanjajo: kozo chanjata) - 5. (kun verbo netransitiva) Indikas ka subjekto ed equivalas -(ant)ajo (ex.: rezultajo: to quo rezultas; eventajo: to quo eventas)
ajuna1931ne ja manjintanüchternsoberà jeundigiunoen ayunasтрезвыеtryezvjye
aktinika1928qua efektigas chanji kemiala ye radii luma o fota od energio radiantaaktinischactinicactiniqueattinicoactínicoсветочувствительныйsvyetochuvstvityel'njy
alergio1970(adj. alergiala) reakto ne-normala di la korpo a substanci normale ne-nocivaAllergieallergyallergieallergiaalergiaаллергииallyergii
alias1979(adv. de la latina). Ex. sioro N... alias E... (altre nomizita)
aliniar1925ordinar segun rekta lineo: on alinias planti, soldati, edifici e.c.gerade richten, in Linie bringen, ausrichtento align, to set in linealignerallinearealinearвыравнивать, ввести в строкуvjravnivat', vvyesti v stroku
alkaldo1925(vice alkado) komonestro e pacojudiciisto en HispaniaAlkalde, Dorfrichter, Schulzealcaldealcade, alcaldealcadealcaldeалькальдal'kal'd
aloo1964genero dil liliacei, kun dika folii, di qui on extraktas rezino bitra, purgivaAloealoealoesaloe, aloèáloe, zábilaАлоэAloe
alpako1964ruminero dil genero lamao: l'alpaki vivas en Sud-amerika. Lano de alpakopili.Alpaka (Lamaart, Tier und Wolle)alpacaalpaca, alpaga, alpaguealpaca, alpagàalpacaАльпакаAl'paka
alternatoro1926generatoro por produktar alternanta korentoAlternator, WechselstromerzeugeralternatoralternateuralternatorealternadorГенератор переменного токаGyenyerator pyeryemyennogo toka
altisto1964ta qua pleas altoAltist, Bratschistalto-player, violistjoueur d'altosuonatore di viola da braccioel que toca la violaАльто-проигрывателя, альтистAl'to-proigrjvatyelya, al'tist
amariliso1929bulbo planto kun granda, bela flori ye dolcega odoro; l'amariliso kultivesas en la gardeniAmaryllisamaryllisamaryllisamarilliamarilisАмариллисAmarillis
amba1947la du kunebeidebothles deuxambedue, ambo, i dueambos, entrambos, los dosобаoba
ameliorar1958igar plu bona, bonigarbessernto ameliorate [improve tr.]améliorermiglioraremejorarдля улучшения [улучшения тр.]dlya uluchshyeniya [uluchshyeniya tr.]
anamnezar1929explorar la pasinta korpostando sanesala di persono kuracenda: anamnezar malada persono es grava medicinala funcionoAnamnese, Rückerinnerung ausübento make an anamnesisfaire l\'anamnésieNAamnetizarсделать анамнезsdyelat' anamnyez
anorako1979Vesto kurta kun kapuco portata en diversa landi, ed inter altri da skierianorakanorakanorakanorakanorakкуртка с капюшономNA
anteriora1951antea, avana, do pri tempo e spacovorher, früher, vorheriganterior, previousantérieuranterioreanteriorпередняя, предыдущийpyeryednyaya, pryedjdushchiy
antibiotiko1979substanco medikala uzata por inhibar la kresko di, o destruktar, mikro-organismi qui esas la kauzo di morbi infektivaAntibiotikumantibioticsantibiotiqueantibioticoNAантибиотикantibiotik
antibiotika1979 antibiotischantibioticantibiotiqueNAantibioticoантибиотикantibiotik
anticiklono1949atmosferala centro alta-presaNAanticycloneanticycloneNAanticiclónантициклонanticiklon
antiquara1949 antiquarischantiquarianantiqueNAantiquarioАнтикварныеAntikvarnjye
antirino1949genero di skrofulacei
antisepta1949antiseptiantaNAantisepticantiseptiqueNAantisépticoантисептическийantisyeptichyeskiy
antuso1949ucelo-speco
anular1949deklarar kom nevalidaannullieren, als ungültig erklärento annulannulerannullareanular.аннулироватьannulirovat'
apen1929(ultre: apene): depos tre kurta tempo; preske nekaum, schwerlichhardly, scarcelyà peineappenaapenasВряд ли, вряд лиVryad li, vryad li
apreciar1950vidar ed intelektar la valoro ed importo di ulo, judikar segun la meritowüdigento appreciateapprécierapprezzareapreciarценитьcyenit'
aproximar1926establisar, determinar, ne rigoroze ed exacte segun cienco, ma nur proxime, cirkume: kalkulo, valoro, formulo, solvo aproximesasannähernd angeben, annähernto approximateapprocher, évaluer approximativementappressare, approssimare, avvicinareaproximar, acercarприблизительнымpriblizityel'njm
artilerio1949(vice: artilrio)ArtillerieartilleryartillerieNAartilleríaартиллерияArtillya
artizano1951industrial o mi-industriala laboristo, maxim multakaze habila pri sua mestiero; l'artizano praktikas sua profesiono sive sen helpero sive helpata da kelka kompani, sen esar guvernata da patronoHandwerker, Kunstarbeiterartisan, mechanicartisanartigianoartesanoремесленник, механикаryemyeslyennik, myekhanika
aspirino1951acido acetil-salicila medicinale uzata kontre febro e doloriaspirinaspirinaspirinaspirinaspirinаспиринaspirin
asterisko1926steleto (*) por markizar vorti propozita, ne ja adoptita dal kompetent autoritato, anke por markizar historiala formo supozitaSternchenasteriskastérisqueasteriscoasteriscoзвездочкаzvyezdochka
atachar1951forte juntar (kozi o personi)anschliessen, attachieren, beigesellento attachattacherattaccare (unire)приложитьprilozhit'
ateliero1929loko en qua laboras piktisto, skultisto, fotografisto, artizanoAtelieratelier (workshop), studioatelierstudio, bottegaestudio, tallerАтелье (мастерская), студияAtyel'ye (mastyerskaya), studiya
atitudo1950mentala posturo: vere, il montras nobla atitudoHaltung, VerhaltenattitudeattitudeattitudineactitudОтношениеOtnoshyeniye
atolo1929koralia insuloAtoll, ringförmige KoralleninselatollatollatolloatolАтоллAtoll
auspicio1929(vice: auspico) predico ek la flugo o la kanto dil uceli (en Roma antiqua)Anzeichen, Auspiziumauspice(s), favourable omenauspiceauspizioauspicioпокровительство (ы), благоприятные предзнаменованияpokrovityel'stvo (j), blagopriyatnjye pryedznamyenovaniya
autobuso1926omnabusa automobiloautobusbus, omnibusautobusautobusautobusАвтобус, ОмнибусAvtobus, Omnibus
auxiliara1951helpala, helpantahilfs-auxiliaryauxiliareausiliareauxiliarвспомогательныйvspomogatyel'njy
aviono1951(ultre: aeroplano)Aeroplan, Flugzeugaeroplaneaéroplane, avionaeroplanoaeroplano, aviónсамолетsamolyet
beja1951sablo-kolorasandfarben, beigebeigebeigebigiobeige, castaño claroбежевыйbyezhyevjy
bukmakero1925profesionisto dil pariado ye kavalo-konkurso-kuriBuchmacherbookmakerbookmakerbookmakerel que haceбукмекерbukmyekyer
centi-1955prefixo indikanta la centima parto [Note: this means that some of the roots beginning centi- given in Dyer have now become compounds, i.e. those roots have ceased to exist / Notez: ico implikas ke ula di la radiki en Dyer qui komencas per centi- es nun derivuri, to es, ta radiki cesis existar.]hundert-cent-cent-NAcent-NANA
certena1954inter ula e certa, preske certa, certatragewiss (mehr oder weniger sicher)certaincertaincerto (un certo...), alcuno, talunocierto (dia, persona o cosa)определенныйopryedyelyennjy
certifikar1926atestar ulo kom certa, kom autentikazertifizieren, beglaubigen, verbürgen, bescheinigento certifycertifiercertificarecertficar (declarar auténtico)сертифицироватьsyertificirovat'
champiniono1926genero de fungi dil familio agaricenei, manjeblaChampignonmushroom, champignonchampignon de couche, psalliotefungoseta, hongo comestibleгрибы, шампиньоныgribj, shampin'onj
dekalkomanio1925transporteso di imaji kolorizita ad-sur surfaco (ex. porcelano, papero) qua retenas lia stampuroAbziehbildtransfer (picture)décalcomaniecalcomania (Melzi)calcomaniaпередачаpyeryedacha
delegaciono1955delegitaroDelegation, AbordnungdelegationdélégationdelegazionedelegaciónДелегацияDyelyegaciya
distinta1925markizita da specala karakterodeutlich (hervorgehoben), bestimmtdistinctdistinctdistintodistintoотличиеotlichiye
dolaro1956monet-uno en Usa, Kanada,...Dollardollardollardolarodólarдолларdollar
eficienta1928produkuktanta la maxim granda rezultajo dezirita po la minima energio-spensowirksam, wirkendefficientefficientefficienteeficienteэффективныйeffyektivnjy
ekologio1927cienco di relati inter la organismi e la medio en qua li vivas, kun la cirkonstanci organika e ne-organika di la existoEkologie [?]ecologyécologieecologiaecologiaЭкологияEkologiya
ekonomiko1924cienco e teorio di la ekonomioWirtschafstlehre, Nationalökonomieeconomicséconomique, économie (science)economia (scienza)económica, economica, cienca económicaЭкономикаEkonomika
elaborar1931produktar per laboro, precipue pri mentala produkturi, a qui on aplikas diligenteso e sorgoausarbeitento elaborateélaborerelaborareelaborarразработатьrazrabotat'
elektroniko1971 NAelectronicsélectroniqueNAelectrónicaЭлектроникаElyektronika
elevatoro1979aparato por elevar od abasar vertikale homi o kozi de ula etajo ad altraAufzug, Elevatorelevator, liftélévateurelevatoreelevadorЛифт, лифтLift, lift
emo1971(ultre: skopo) finala punto vizata (intencata)Ziel (nicht Zweck)aimbutmeta, miratérmino, blanco, meta.цельcyel'
enzimo1927fermento solveblaEnzymenzymeenzymeNANAэнзимNA
eono1971evo dil universo, kosmal e geologiala cikloÄoneonéonNANANANA
equi-1927prefixo ciencala signifikanta "egala" [Note: this officializes the asterisked reference in Dyer / ico oficaligas la refero asteriskizita en Dyer.]equi-, gleich-equiéqui-, égalequi-equi-, igualЭкви-Ekvi-
eshelono1926kombatala formacuroEchelon, Staffelstelungechelon(-order)échelonscalinoescalónNANA
exasperar1925bitrigar la humoro per troa iritoaufregen (sehr stark), reizento exasperateexaspéreresasperareexasperarраздражатьrazdrazhat'
formulario1925modela imprimuri plenigendaFormular, Vordruckform (to be filled in)formulaireNAformulárioформа (для заполнения)forma (dlya zapolnyeniya)
futbalo1979sportoFussballfootballfootbalcalciofúbolфутболfutbol
hiper-1928prefixo qua signifikas "super, trans, ecese"über, übermässig, übertriebenover, excessively, hyper-au-dessus, au-dlà, à l'excèspor encima, más allá, con excesoNAгипер-giper-
hobio1971temo od okupajo preferata qua ne esas la profesiono o laboro precipuaLieblingsbeschäftigunghobbydada, violon d'Ingrespassionecomidilla.ХоббиKHobbi
ignorar1929refuzar saveskar, konoceskar; vole ne-savar, vole ne-konocarignorierento ignoreignorerignorareignorar.игнорироватьignorirovat'
-ivor-1926sufixo qua signifikas "qua nutras su ye..."
kidnapar1971raptar infanto o homo, generale por postular ransonoentführento kidnapkidnapperrapiresecuestrar.похищатьpokhishchat'
poli-1928ciencala prefixo = multa-
propagandar1979difuzar informi e/o opinioni por persuadar altri adoptar la sama kredi ed opinioni. Antee "propagar" uzesis kun du senci: "genitar" e "propagandar". "Propagar" restas nur por la senco "genitar"propagierento spread propaganda, to propagandisefaire de la propagandefar propagandapropagarраспространение пропаганды, пропагандыrasprostranyeniye propagandj, propagandj
pundo1979unajo di monetaro britanianaPfund sterlingpound sterlinglivre sterlinglibbra sterlinalibra esterlinaФунт стерлинговFunt styerlingov
radaro1979aparato, detektoro, qua emisas fasko de ondi elektro-magnetala tre kurta, e recevas olua eko, tale posibligante determinar la direciono e la disto di ula objektoradarradarradarradarradarРадарRadar
radioaktiva1958radioaktivradioactiveradio-actifradioattivoradioactivoрадиоактивноеradioaktivnoye
repasar1926glatigar linjo, stofi per varma ferobügeln, plättento smooth, ironrepasserNAplancharсглаживать, железоsglazhivat', zhyelyezo
sandwicho1979loncho dina de shinko, edc. inter du pan-lonchi dina, di qua la facio qua kontraktas kun la shinko es normale butrizitasandwichsandwichsandwichpanino imbottitosandwichбутербродbutyerbrod
stereofonio1979riprodukto di sono (de radio, magnetofono, edc.) por donar efekto realatra uzante du lautparoliloNAstereophonystéréophonieNAstereofoniaNANA
suveniro1979objekto, donacajo qua memorigas ulu, qua igas pensar ad antea evento o periodoAndenkensouvenirsouvenirricordoregalo de recuerdoсувенирныйsuvyenirnjy
telekomuniko1979ensemblo dil tekniki por trans-sendar informi ye disto (radio-komuniko, telegrafo, telefono, televiziono, tele-imprimo)FernverbindungtelecommunicationtélécommunicationNAtelecomunicaciónэлектросвязиelyektrosvyazi
televiziono1958FernsehempfängertelevisiontélévisiontelevisionetelevisionТелевидениеTyelyevidyeniye
yogurto1979lakto koagulinta per fermento specala veninta de BulgariaJoghurtyoghurtyaourtiogurtyuogur.йогуртyogurt
lasta spico-chanjo ye ye 2010-03-10 06:10